کالبدشکافی رادیو ترانزیستوری سونی TR-63

قبل از باز کردن دستگاه بد نیست یه نگاهی به تاریخچه‌اش بندازیم.

موفقیت چشمگیر همین مدل TR-63 باعث شد تا شرکت سازنده‌اش یعنی توکیو تسوشین کوگیو، تو سال 1958 تصمیم بگیره اسمش رو رسما به "سونی" تغییر بده. تا قبل از اون زمان، کلمه سونی فقط یه برند تجاری برای رادیوهای ترانزیستوری این شرکت بود.

بنیان‌گذاران شرکت متوجه شده بودن که تلفظ اسم ژاپنی‌شون برای مردم کشورهای دیگه خیلی سخته. به همین خاطر این تغییر اسم هوشمندانه رو انجام دادن تا بتونن تو بازارهای جهانی رشد کنن و به برندی که امروز می‌شناسیم تبدیل بشن.

بریم سراغ اصل کار! اول از همه به قسمت بالای رادیو نگاه کن تا جک هدفون رو ببینی. برای شروع، باید اون حلقه فلزی که دور جک هدفون قرار گرفته رو باز کنی و دربیاری. با استفاده از یه پیچ‌گوشتی دوسو یا هر ابزار تخت دیگه‌ای، این حلقه رو آروم بچرخون تا کامل باز بشه و بتونی برش داری.

حالا نوبت به دکمه تنظیم موج می‌رسه. یه پیچ تزئینی بزرگ وسط این دکمه قرار داره که می‌تونی خیلی راحت با دست بازش کنی. وقتی پیچ رو درآوردی، دکمه تنظیم موج هم از سر جاش بلند می‌شه و می‌تونی اون رو کنار بذاری.

رادیو رو برگردون تا قاب پشتی رو به روت قرار بگیره. از اونجایی که سال‌ها از عمر این دستگاه می‌گذره، بدون هیچ ترسی می‌خوایم دل و روده‌اش رو بریزیم بیرون و قطعاتش رو دقیق بررسی کنیم.

توی عکس‌ها، اون خطوط شبکه‌ای روی پس‌زمینه سبز، مربع‌های یک سانتی‌متری هستن. اینطوری می‌تونی ابعاد واقعی و کوچیک بودن این رادیو رو بهتر درک کنی.

یه ابزار بازکننده پلاستیکی بردار و از لبه پایینی قاب، خیلی آروم شروع به باز کردن دستگاه کن. باز کردن قاب این رادیو خیلی راحت‌تر از گجت‌های امروزیه و نیازی به فشار زیاد یا حرارت نداره.

وقتی قاب پشتی رو برداری، برچسب مشخصات دستگاه رو می‌بینی که اسم اصلی شرکت سازنده روش نوشته شده. تو نسخه‌های بعدی این مدل، اسم سونی جایگزین این متن شده بود.

ممکنه گوشه‌های برچسب به خاطر گذر زمان و موندن تو انبار کمی آسیب دیده باشه، اما هنوز هم اصالت دستگاه رو به خوبی نشون می‌ده.

حالا می‌تونی مادربرد و قطعات داخلی رادیو رو با تمام جزئیاتش ببینی. این رادیو با یه باتری کتابی 9 ولتی کار می‌کنه که کاربر می‌تونه به راحتی در پشتی رو باز کنه و خودش باتری رو تعویض کنه.

← با استفاده از یه پیچ‌گوشتی چهارسو #1، تنها پیچی که وسط مادربرد قرار داره و اون رو سر جاش نگه داشته رو باز کن.

خوشبختانه زمان ساخت این رادیو خبری از پیچ‌های ستاره‌ای و عجیب‌وغریب نبوده و کار با همون چهارسوی ساده راه می‌افته.

حالا مادربرد رو خیلی آروم به سمت بالا بکش تا از توی قاب آزاد بشه. ممکنه لازم باشه برد رو یکم به چپ و راست تکون بدی تا دکمه ولوم از سوراخ روی قاب رد بشه و موقع بیرون اومدن گیر نکنه.

مادربرد رو با احتیاط کنار قاب بذار. خیلی مراقب باش که سیم‌های نازکی که به جک هدفون و اسپیکر وصل شدن، کشیده نشن چون خیلی راحت پاره می‌شن.

جک هدفون از چند تا تیغه فلزی ساخته شده و کار یه سوییچ رو هم انجام می‌ده. وقتی هدفون رو وصل می‌کنی، این تیغه‌ها از هم جدا می‌شن تا صدای اسپیکر داخلی قطع بشه.

مجموعه جک هدفون رو خیلی آروم از جاش بلند کن و بیرون بیار. حواست باشه که این قطعه هنوز با سیم به اسپیکر وصله، پس زیاد از قاب دورش نکن.

اسپیکر با استفاده از گیره‌های کوچیکی که دو تا مهره دارن، به قاب رادیو محکم شده.

← برای باز کردن این مهره‌ها، یه پیچ‌گوشتی بکس 5 میلی‌متری بردار و شلشون کن.

اگه دیدی فضای لبه قاب خیلی تنگه و پیچ‌گوشتی بکس جا نمی‌شه، می‌تونی از یه دم‌باریک ظریف برای باز کردن مهره‌ها استفاده کنی.

وقتی مهره‌ها کامل باز شدن، می‌تونی اسپیکر رو به راحتی از قاب اصلی جدا کنی.

تو این تصویر می‌تونی مادربرد، جک هدفون و اسپیکر رو بعد از اینکه کامل از قاب جدا شدن ببینی. یه نکته جالب اینه که قطعات روی هر دو طرف مادربرد نصب شدن. ممکنه مقاومت‌ها و خازن‌های پشت برد تو آخرین مراحل طراحی به مدار اضافه شده باشن. از طرفی، فشردگی قطعات روی برد انقدر زیاده که طراح‌ها چاره‌ای جز استفاده از هر دو سمت برد برای جا دادن قطعات نداشتن.

اینم یه نمای نزدیک از پشت مادربرد و پایه‌های لحیم‌شده. برخلاف بردهای امروزی که با دستگاه‌های تمام اتوماتیک و با دقت بالا تولید می‌شن، کاملا مشخصه که این برد با دست مونتاژ و لحیم‌کاری شده.

لحیم‌کاری‌های درشت و پایه‌های بلند قطعات، حسابی حال و هوای الکترونیک کلاسیک رو زنده می‌کنه و نشون می‌ده که کارگرها چطور دونه‌دونه قطعات رو روی برد ثابت می‌کردن.

حالا بیایم قسمت رویی مادربرد رو با هم بررسی کنیم. اینجا پر از قطعات مجزا و درشته و خبری از آیسی (IC) نیست. با این حال، برای زمان خودش یه شاهکار مهندسی بوده که این همه مدار رو تو این فضای کم جا دادن. اون شش تا قطعه خاکستری‌رنگ که سطح مقطع بیضی‌شکل دارن و کلمه سونی روشون حک شده، در واقع همون ترانزیستورهای معروف هستن.

هفتمین قطعه خاکستری که شبیه ترانزیستورهاست، در واقع یه وریستور (Varistor) هست که تو قسمت جلو و سمت چپ برد قرار گرفته. مقاومت‌های رنگی قدیمی هم روی برد خودنمایی می‌کنن که هنوز هم می‌شه مقدارشون رو از روی نوارهای رنگیشون خوند و محاسبه کرد.

اینم یه نمای خیلی نزدیک از دکمه ولوم که کار کلید روشن/خاموش رو هم انجام می‌ده.

← یه برجستگی خارج از مرکز (بادامک) وسط این دکمه هست که با چرخوندنش، یه کنتاکت فلزی باز و بسته می‌شه تا برق مدار رو قطع و وصل کنه.

بد نیست تو این مرحله یه نگاه دقیق‌تر به بقیه قطعات روی برد هم بندازیم. ترانزیستورهای بیضی‌شکل سونی با اون ظاهر عجیبشون، نقش اصلی رو تو دریافت و تقویت سیگنال‌های این رادیو بازی می‌کنن.

خب، اینم از تمام قطعات رادیو ترانزیستوری سونی TR-63 که به طور کامل از هم باز و کالبدشکافی شدن. همون‌طور که دیدی، طراحی داخلی این دستگاه یه شاهکار کلاسیک بود.

امیدوارم از این سفر به تاریخ الکترونیک لذت برده باشی. بررسی این مدارهای قدیمی بهمون نشون می‌ده که تکنولوژی از کجا به شکل امروزی خودش رسیده.

اگه به کالبدشکافی گجت‌های قدیمی و جدید علاقه داری، حتما اپلیکیشن آیسی‌مدار رو نصب کن تا همیشه به دنیایی از آموزش‌ها و بررسی‌های تخصصی دسترسی داشته باشی.