کالبدشکافی نیکون D600؛ نگاهی به دل‌وروده دوربین فول‌فریم

یه دوربین سطح مبتدی به اضافه سنسور فول‌فریم مساوی است با نیکون D600. بیا ببینیم روی کاغذ چه مشخصاتی داره:

← سنسور 24.3 مگاپیکسلی FX CMOS

← عکاسی پیاپی با سرعت 5.5 فریم بر ثانیه

← ایزو (ISO) بین 100 تا 6400 (قابل ارتقا تا 25,600)

← صفحه‌نمایش 3.2 اینچی TFT LCD

دو تا درگاه برای کارت حافظه SD شاید بپرسی فول‌فریم دقیقا یعنی چی؟ خیلی ساده بگم، ابعاد این سنسور دقیقا اندازه یه نگاتیو فیلم 35 میلی‌متری (36 در 24 میلی‌متر) کلاسیکه. سنسور بزرگ‌تر یعنی عکس‌های باکیفیت‌تر با رزولوشن بالاتر، که حتی موقع چاپ در سایزهای خیلی بزرگ هم کیفیتش رو از دست نمی‌ده.

قبل از اینکه بیشتر پیش بریم، باید بگیم که در ادامه قراره تصاویر میکروسکوپی و فوق‌العاده‌ای از نمای نزدیک سنسور این دوربین ببینیم که حسابی شگفت‌زده‌ت می‌کنه.

قبل از اینکه بدنه D600 رو باز کنیم، بیا یه نگاهی به پورت‌های کناریش بندازیم که خیلی مرتب تو سمت چپ دوربین چیده شدن.

← جک هدفون

← ورودی میکروفون استریو

← درگاه Hi-speed USB

← خروجی HDMI از نوع Type C (مینی HDMI)

ورودی برای اتصال ماژول GPS

و اما سمت راست دوربین! برخلاف مدل‌های D800 و D4 که به ترتیب از کارت‌های حافظه CompactFlash و XQD استفاده می‌کنن، نیکون D600 به دو تا درگاه کارت حافظه SD مجهز شده.

با اینکه کارت‌های SD سرعت مدل‌های گرون‌تر مثل CompactFlash رو ندارن، اما خیلی کوچیک‌تر و سبک‌تر هستن. همین موضوع به مهندس‌های نیکون کمک کرده تا ابعاد بدنه رو حسابی جمع‌وجور نگه دارن.

یه نکته طراحی عالی: پیچ تنظیم حالت عکاسی (Mode dial) در بالای دوربین، یه دکمه قفل تو مرکز خودش داره. با این قابلیت دیگه لازم نیست نگران چرخیدن تصادفی و به هم خوردن تنظیماتت حین عکاسی باشی!

اگه قبلا با نیکون D7000 کار کرده باشی، دست گرفتن D600 دقیقا همون حس آشنا رو بهت می‌ده. بیا این دو تا دوربین رو کنار هم بذاریم تا ببینیم چقدر شبیه‌اند.

حتی بدون توجه به لیبل‌های روی بدنه، وقتی درپوش دهانه لنز رو برمی‌داریم، تشخیص D600 خیلی راحته؛ آینه منظره‌یاب این دوربین در مقایسه با مدل قبلی واقعا غول‌پیکره! نگاهی به پنل کنترل‌ها و دکمه‌ها نشون می‌ده که تعداد، چیدمان و عملکردشون تو هر دو مدل تقریبا مو نمی‌زنه.

به نظر می‌رسه D600 فقط یه کوچولو بزرگ‌تر باشه، اما این اختلاف ابعاد دقیقا چقدره؟ به عکس دقت کن، انگار فقط یه D7000 می‌بینی. اما اگه دقیق‌تر نگاه کنی متوجه می‌شی که D600 خیلی قشنگ پشت D7000 پنهان شده. این یعنی تفاوت ابعادشون واقعا ناچیزه!

البته گول ظاهر شبیه‌شون رو نخور. شاید از بیرون یکی به نظر برسن، اما سنسور فول‌فریم D600 کیفیت عکس‌ها رو تو یه سطح کاملا متفاوت و حرفه‌ای قرار می‌ده.

شعار همیشگی ما: ایمنی تو اولویته! قبل از اینکه بریم تو دل این دوربین، اول باتری و درپوش محفظه باتری رو کامل جدا می‌کنیم.

نیکون تو طراحی به جزئیات توجه خوبی داره و یه گرافیک راهنمای خیلی خوب برای جا زدن درست باتری روی بدنه حک کرده.

طبق گفته نیکون، این باتری لیتیوم-یونی با مشخصات 7.0 ولت، 1900 میلی‌آمپر ساعت و 14 وات‌ساعت، می‌تونه با هر بار شارژ تا 900 عکس ثبت کنه. این عدد نسبت به رکورد 1050 شات در مدل D7000 یکم افت کرده که دلیلش قطعات داخلی قدرتمندتر و پرمصرف‌تر D600 هست.

انگار نیکون علاقه‌ای به تغییر زودبه‌زود باتری‌ها نداره. مثلا وقتی D90 سال 2008 اومد، همون باتری D80 رو داشت. اینجا هم D600 دقیقا از همون باتری D7000 استفاده می‌کنه.

متخصص‌های کالبدشکافی ما دیگه بی‌صبرانه منتظرن تا این بدنه رو باز کنن! چندین پیچ مخفی تو جاهای مختلف بدنه D600 جاسازی شده که باید دونه‌دونه پیداشون کنیم. اول از همه لاستیک دور چشمی منظره‌یاب و کاور لاستیکی گریپ رو برمی‌داریم تا راه برای باز کردن پیچ‌ها باز بشه.

چند تا پیچ چهارسو، درپوش پایینی دوربین رو سر جاش محکم نگه داشتن. با باز کردن این پیچ‌ها، قاب پایینی جدا می‌شه و بالاخره برای اولین بار می‌تونیم یه نگاهی به داخل D600 بندازیم.

تنها قطعه مهمی که روی این درپوش نصب شده، مکانیزم رهاسازی باتریه. خبر خوب اینه که اگه یه روزی این ضامن خراب بشه، تعویضش خیلی ساده و بی‌دردسره.

همین‌طور که داریم قطعات رو جدا می‌کنیم، می‌رسیم به رزوه اتصال سه‌پایه که با چهار تا پیچ چهارسو #00 حسابی روی بدنه سفت شده.

خیلی خوبه که این قطعه به صورت کاملا مستقل از شاسی اصلی جدا می‌شه. واقعا دردناک بود اگه رزوه این پایه هرز می‌شد و مجبور می‌شدی به خاطرش کل دوربین گرون‌قیمتت رو بیخیال بشی!

قاب جلویی دستگاه، قطعه بعدی تو صف باز شدنه که از روی بدنه برداشته می‌شه. دکمه‌های پیش‌نمایش عمق میدان (Depth-of-field) و دکمه قابل‌تنظیم فانکشن (Fn)، هر دو داخل قاب جلویی و زیر دو تا روکش لاستیکی قرار گرفتن. با اینکه خراب شدن این دکمه‌ها خیلی شایع نیست، اما اگه نیاز باشه، تعویضشون کاملا امکان‌پذیره و دردسر زیادی نداره.

حالا نوبت جدا کردن بخش گریپ باتریه. اینم یکی دیگه از قطعاتی بود که خیلی راحت تسلیم شد. اما با توجه به تجربه‌ای که تو باز کردن دوربین‌های DSLR داریم، می‌دونیم که این راحتی قرار نیست خیلی طول بکشه و به زودی به قسمت‌های سخت می‌رسیم.

کاور پشتی با چند تا پیچ به شدت مخفی سر جاش محکم شده. شاید بپرسی چقدر مخفی؟ ما اونا رو زیر لاستیک چشمی، زیر گریپ لاستیکی دست و حتی زیر پیچ چرخشی تنظیم دیوپتر منظره‌یاب پیدا کردیم!

بالاخره قاب پشتی به همراه مجموعه صفحه‌نمایش (LCD) تسلیم شد و تونستیم از بدنه اصلی جداش کنیم. اینجا یه نکته جالب وجود داره؛ نقطه‌های قرمزی رو داخل قاب پشتی می‌بینی؟ به نظر می‌رسه هر نقطه نشون‌دهنده جای یه پیچه. احتمالا تو کارخونه برای اینکه موقع مونتاژ پیچی جا نمونه، این علامت‌ها رو زدن.

تمام دکمه‌های روی قاب پشتی به یه کابل فلت واحد وصل هستن. این طراحی یعنی اگه فقط یکی از دکمه‌ها خراب بشه، هزینه تعمیرت یه مقدار بالا می‌ره چون مجبوری کل اون کابل فلت رو عوض کنی.

یه موردی که یکم ناامیدمون کرد این بود که متوجه شدیم پنل LCD به قاب پشتی پرس شده و نمی‌شه اون رو به تنهایی عوض کرد. تو مدل‌های قدیمی‌تری مثل D90، اگه شیشه روی نمایشگر خط می‌افتاد یا می‌شکست، می‌تونستی با یه هزینه کم شیشه یدکی پیدا کنی و خودت عوضش کنی. اما تو D600 چون شیشه و پنل یکپارچه‌اند، حتما باید از همون روز اول از یه محافظ صفحه استفاده کنی تا کار به تعویض کل قاب پشتی نکشه.

قدم به قدم تیکه‌های باقی‌مونده قاب بیرونی رو باز می‌کنیم. همون‌طور که انتظار می‌رفت، دورتادور پورت‌ها و شیارهای کارت حافظه پر از شیلدهای فلزی محافظ و بردهای مدار چاپیه.

اگه یکم بریم جلوتر، می‌بینی که داخل این دوربین پر از شیلدهای محافظ و نوارهای اتصال زمینه (Grounding straps)، و جالب اینجاست که هنوز همه‌شون رو ندیدی!

← تا اینجا دیگه حسابی تو پیدا کردن پیچ‌های مخفی این دوربین استاد شدیم. دو تا پیچ کوچیک که قاب بالایی رو سر جاش نگه داشتن پیدا کرده و بازشون می‌کنیم.

کسی تا اینجا تعداد پیچ‌ها رو شمرده؟ طبق شمارش ما، فقط برای جدا کردن قاب‌های بیرونی مجبور شدیم 36 تا پیچ رو باز کنیم! و این تازه اول مسیره...

وقت یه نکته آموزشیه! اون مربع قرمز تو عکس اول رو می‌بینی؟ اون دایره‌ای که یه خط از وسطش رد شده، نشون‌دهنده صفحه تصویر یا همون سطح سنسوره. این علامت رو روی اکثر دوربین‌ها می‌تونی پیدا کنی و نقطه‌ایه که حداقل فاصله فوکوس لنز رو از همون‌جا اندازه می‌گیرن.

رسیدیم به مرحله 17 و بالاخره رنگ سبز بردها رو دیدیم! اولین بردی که درمیاریم، برد دکمه‌های قاب بالاییه. اینجا یه آیسی جالب روی این برد خودنمایی می‌کنه که توجه ما رو به خودش جلب کرده!

← تراشه Nikon NHHS-2 219MM

زیر این برد چند تا قطعه جالب دیگه هم خوابیده، که اولینش مجموعه صفحه‌نمایش بالایی (LCD اطلاعات) دوربینه. اصلا جای تعجب نداره که نیکون تو D600 هم دقیقا از همون نمایشگر TFT با زاویه دید گسترده‌ای استفاده کرده که قبلا تو D7000 دیده بودیم. اینجا کنترلر نمایشگر یعنی قطعه ROHM segment driver رو هم پیدا کردیم.

شاید بتونیم یه مقاله کالبدشکافی جداگانه فقط برای قسمت بالایی D600 بنویسیم، اما تصمیم گرفتیم سرت رو درد نیاریم. فقط همین‌قدر بدون که اون بالا پر از قطعاتیه که کیپ‌تاکیپ هم چیده شدن.

تو این مرحله بد نیست یه لحظه مکث کنیم و از مدیریت فضای شاهکار تو طراحی دوربین‌های DSLR لذت ببریم. کلی سیم و کابل فلت این‌طرف و آن‌طرف رفته، اما همه‌چیز تو یه هارمونی بی‌نقص کار می‌کنه تا تو بتونی فقط با فشار دادن یه دکمه، دید هنریت رو ثبت کنی.

از اونجایی که به نظر می‌رسه هنوز هزاران پیچ تو بخش بالایی باقی مونده، تصمیم می‌گیریم بی‌خیالش بشیم و تمرکزمون رو روی بقیه قسمت‌های جذاب دستگاه بذاریم.

شیلدهای الکترومغناطیسی (EMI) واقعا کاربردی هستن. این محافظ‌ها با جلوگیری از القا و تشعشعات الکترومغناطیسی بیرونی، اجازه نمی‌دن تو کار مدارهای حساس دوربین اختلال ایجاد بشه. اما با وجود این اهمیت، باز کردنشون معمولا خیلی دردسرساز و روی اعصابه.

خوشبختانه، این شیلد فلزی بزرگ فقط با باز کردن چند تا پیچ چهارسو جدا می‌شه و نیازی به آب کردن لحیم و دردسرهای هویه نداره.

اون پد مربعی و بزرگ خمیر سیلیکون (خمیر حرارتی) بهمون می‌گه که این شیلد نقش هیت‌سینک رو هم بازی می‌کنه و گرمای اضافه رو از مادربرد D600 می‌گیره و دفع می‌کنه.

رسیدیم به مادربرد! بیا ببینیم روی این برد چه قطعاتی نشسته:

← میکروکنترلر کم‌مصرف 80 مگاهرتزی توشیبا

← تراشه Nikon EL-166

← موتور پردازش تصویر Nikon EL175 1207

← حافظه رم 1 گیگابایتی DDR3 SDRAM ساخت سامسونگ

کنترلر کارت SD ساخت Inrevium با پشتیبانی از سرعت خواندن و نوشتن فوق‌العاده بالا (UHS)

← حافظه فلش 16 مگابایتی Spansion

باز هم پیچ! سری پیچ‌گوشتی چهارسو #00 ما دیگه حسابی خسته شده، اما این پیچ‌ها تمامی ندارن! با باز کردن چند تا پیچ دیگه، بالاخره می‌تونیم بردی که سنسور 24 مگاپیکسلی فول‌فریم رو روش نگه داشته، بیرون بکشیم.

برای اینکه بتونیم سنسور فول‌فریم CMOS رو با دقت بیشتری ببینیم، باید فریم محافظ و لایه‌های مختلف فیلترهای روی اون رو جدا کنیم.

کنجکاوی بدونی این همه فیلتر دقیقا چه کاری انجام می‌دن؟ ما هم کنجکاو بودیم! این لایه‌ها معمولا برای حذف پرتوهای مادون‌قرمز، کاهش خطای رنگ و جلوگیری از اعوجاج تصویر قبل از رسیدن نور به سنسور استفاده می‌شن.

با برداشتن فیلترها، نمای کاملی از این سنسور فول‌فریم رو می‌بینیم. ابعاد 35.9 در 24.0 میلی‌متری این سنسور در مقایسه با سنسور 23.6 در 15.6 میلی‌متری D7000 یه ارتقای چشمگیر به حساب میاد و باعث شده تعداد پیکسل‌های موثر 50 درصد افزایش پیدا کنه (24 میلیون در برابر 16 میلیون). اینم از سنسور فول‌فریم فوق‌العاده‌ای که قلب تپنده این دوربینه!

تا حالا برات سوال بوده که اگه گوشه یه سنسور تصویر رو زیر میکروسکوپ الکترونی بذاریم و 350 برابر یا بیشتر زوم کنیم، چه شکلی می‌شه؟ دیگه لازم نیست تصور کنی، فقط به این عکس‌ها نگاه کن!

این تصاویر که با زاویه گرفته شدن، در واقع میکرو-لنزهایی (Micro-lenses) رو نشون می‌دن که روی هر پیکسل از این سنسور فول‌فریم قرار گرفتن.

تصویر دوم نشون می‌ده که این پیکسل‌ها با فاصله مناسبی از هم قرار گرفتن. این فاصله‌های حساب‌شده اجازه می‌دن که مسیرهای فلزی انتقال سیگنال، بدون اینکه جلوی نور رسیدن به فتودایودها رو بگیرن، دیتای هر پیکسل رو منتقل کنن. یه نکته خیلی جالب و غافلگیرکننده اینه که سازنده این سنسور تصویر تو نیکون D600، در واقع شرکت سونیه!

این تصاویر میکروسکوپی فوق‌العاده واقعا ساختار مهندسی پیچیده این سنسورها رو بهمون نشون می‌دن.

و حالا... رسیدیم به بخش جذاب لحیم‌کاری! با کمک هویه و کمی مهارت، برد ثانویه تأمین برق رو از D600 جدا می‌کنیم. لحیم شدن بردهای کوچیک‌تر (Daughterboards) تو یه دوربین اصلا چیز عجیبی نیست. اتصالات باید خیلی محکم باشن و فضای زیادی هم اشغال نکنن، به همین خاطر قطعات نصب‌سطحی (SMD) بهترین گزینه برای طراح‌ها هستن.

اگه بخوایم به نسبت تعداد کانکتورها به مساحت مدار امتیاز بدیم، برد تغذیه اصلی D600 یه امتیاز خیره‌کننده می‌گیره؛ این برد به شدت متراکمه! با کمک یه اسپاجر پلاستیکی اتصالات غیرلحیمی رو یکی‌یکی جدا می‌کنیم تا برد تغذیه اصلی هم کاملا آزاد بشه.

تو این مرحله از کالبدشکافی، دیگه قطعات دارن از چپ و راست بیرون می‌ریزن. از پایه‌ی اتصال لنز گرفته تا انواع کابل‌های فلت و یه سری قطعات ریزودرشت که هر کدوم گوشه‌ای افتادن...

آیسی بزرگی که روی اون کابل فلت پهن قرار داره، یه درایور چندکاره صفحه‌نمایش ساخت کمپانی ROHM هست. خب، بریم سراغ قسمت بعدی...

وقتی کاور لاستیکی عایق رو روی خازن فلاش غول‌پیکر 350 میکروفارادی دیدیم، یه نفس راحت کشیدیم؛ این کاور جون ما رو در برابر یه شوک الکتریکی خطرناک نجات می‌ده.

اما برای احتیاط بیشتر، ما ابزار تخلیه بار الکتریکی خازن رو آماده کردیم؛ همیشه موقع کار با خازن‌های الکترولیتی بزرگ، تخلیه بار یه اقدام فوق‌العاده ضروریه.

بالاخره کالبدشکافی نیکون D600 هم تموم شد! امیدواریم از این سفر به داخل یکی از محبوب‌ترین دوربین‌های فول‌فریم نیکون لذت برده باشی. بررسی این قطعات نشون می‌ده که نیکون تو این مدل از نظر مهندسی و چیدمان داخلی واقعا هنرنمایی کرده. یادت نره این مطلب اختصاصی آیسی‌مدار رو برای دوستای عکاست هم بفرستی تا اونا هم از دیدن داخل دوربینشون شگفت‌زده بشن. امتیاز تعمیرپذیری نیکون D600: 2 از 10 (عدد 10 یعنی راحت‌ترین حالت تعمیر)

← باتری با یه اشاره کوچیک انگشت به درپوشش خیلی راحت تعویض می‌شه.

← پایه اتصال سه‌پایه فقط با باز کردن چهار تا پیچ چهارسو #00 جدا می‌شه و کاملا ماژولاره.

← برای باز کردن کامل D600، باید سیم‌های متعددی رو با هویه از روی بردها جدا کنی.

← تعداد وحشتناکی پیچ برای نگه‌داشتن قطعات این دستگاه استفاده شده.

← نمایشگر LCD به قاب پشتی پرس شده و نمی‌تونی فقط پنل رو عوض کنی؛ باید کل قاب پشتی دوربین تعویض بشه.

← برای رعایت کامل ایمنی، حتما باید خازن فلاش رو به صورت دستی تخلیه کنی، در غیر این صورت احتمال داره برد دوربینت (یا حتی خودت!) آسیب ببینی.