کالبدشکافی مک‌بوک پرو ۱۳ اینچ رتینا (اواخر ۲۰۱۳): نگاهی به شاهکار مهندسی اپل

باز کردن یه مک‌بوک پرو 13 اینچی همیشه جذابیت‌های خاص خودش رو داره. قبل از اینکه دست به آچار بشیم، بیاید یه نگاه سریع به مشخصات فنی این غول کوچیک بندازیم تا ببینیم با چی طرفیم:

← صفحه‌نمایش 13.3 اینچی رتینا با رزولوشن 2560 در 1600 پیکسل (تراکم 227 پیکسل در هر اینچ).

← پردازنده دو هسته‌ای Intel Core i5 با فرکانس 2.4 یا 2.6 گیگاهرتز (البته نسخه Core i7 هم برای این مدل وجود داره).

← حافظه رم 4، 8 یا 16 گیگابایتی از نوع DDR3L که مستقیما روی برد لحیم شده.

← حافظه ذخیره‌سازی پرسرعت SSD با ظرفیت‌های 128، 256، 512 گیگابایت یا 1 ترابایت.

پردازشگر گرافیکی مجتمع Intel Iris Graphics.

← و درگاه‌های ارتباطی کامل شامل Thunderbolt 2، USB 3.0 و پورت HDMI استاندارد.

← همون اول کار یه چیز جدید توجه ما رو جلب می‌کنه؛ شماره مدل A1502 که تا قبل از این روی هیچ مک‌بوکی ندیده بودیم. این یعنی قراره با یه طراحی داخلی کاملا جدید روبه‌رو بشیم؟ به زودی می‌فهمیم!

درگاه‌های سمت راست دستگاه شامل ریدر کارت حافظه SDXC، پورت HDMI با خروجی 1080p و یک پورت USB 3.0 هستن. در طرف دیگه هم یه پورت USB 3.0 دیگه به همراه دو تا پورت فوق‌سریع Thunderbolt 2 قرار گرفته.

دیگه برامون عادی شده که قاب پایینی مک‌بوک‌ها با پیچ‌های خاص پنج‌پر (Pentalobe) بسته بشن. بعد از باز کردن این پیچ‌ها، قاب رو برمی‌داریم.

اولین چیزی که تو ذوق می‌زنه، سیستم خنک‌کننده‌ست. به نظر می‌رسه اپل یکی از فن‌ها رو حذف کرده و حالا فقط با یه فن تکی طرفیم. تغییرات به همین جا ختم نمی‌شه؛ کابل‌کشی‌ها کاملا عوض شدن، جایگاه SSD تغییر کرده و طراحی باتری هم کلا دگرگون شده.

اپل همیشه روی باتری‌هاش هشدارهای ترسناکی می‌نویسه که بهشون دست نزنیم یا سعی نکنیم تعمیرشون کنیم. اما خب، ما کارمون همینه و این هشدارها جلوی کنجکاوی ما رو نمی‌گیره!

اولین و مهم‌ترین قانون کالبدشکافی اینه که منبع تغذیه رو قطع کنی. یاد رفتن این نکته می‌تونه باعث یه اتصالی وحشتناک روی مادربرد بشه. کانکتور باتری رو جدا می‌کنیم، اما برد کنترلر باتری به این راحتی‌ها قصد جدا شدن نداره.

← پیچ‌های کوچیک روی برد کنترلر باتری واقعا ما رو سر کار گذاشتن! این برد سیم‌های ضخیمی داره که بهش لحیم شدن و مسیرشون طوریه که برد رو محکم سر جاش نگه داشتن. جدا کردن این قسمت کم‌کم داره به یه معمای فکری تبدیل می‌شه.

با کمک اسپاجر، کابل‌های آنتن رو با احتیاط کنار می‌زنیم و کارت شبکه (AirPort) رو از خواب بیدار می‌کنیم تا بیاریمش بیرون. خیالت راحت باشه، قرار نیست بهش آسیبی برسونیم.

← با اینکه این کارت شبکه دقیقا همون جای قبلی (سمت راست دستگاه) قرار گرفته، اما این تراشه Broadcom یه قطعه کاملا متفاوته.

تکنولوژی جدید وای‌فای 802.11ac استفاده شده تو این کارت، ادعا می‌کنه که می‌تونه تا سه برابر سرعت بیشتری نسبت به نسل قبلی (802.11n) بهت بده.

وقتی شیلد محافظ کارت شبکه رو برمی‌داریم، با این قطعات روبه‌رو می‌شیم:

← فرستنده و گیرنده گیگابیتی وای‌فای 5G ساخت Broadcom که از استاندارد 802.11ac پشتیبانی می‌کنه.

← پردازنده یکپارچه بلوتوث Broadcom که یه فرستنده و گیرنده قدرتمند 2.4 گیگاهرتزی (RF) رو هم تو دل خودش جا داده.

← ماژول فرانت‌اند شبکه بی‌سیم (WLAN) دو بانده از شرکت Skyworks.

حافظه‌های SSD شاید مثل هاردهای قدیمی نچرخن، اما درگاه و شکل ظاهریشون تو مک‌بوک‌های رتینا مدام در حال تغییر و پرش از یه استاندارد به استاندارد دیگه‌ست! این مک‌بوک پرو در حالت پایه با 128 گیگابایت حافظه فلش عرضه می‌شه و مدل‌های گرون‌ترش 256 یا 512 گیگابایتی هستن.

جالبه بدونی اپل امکان سفارش مدل 512 گیگابایتی رو با حافظه 1 ترابایتی هم فراهم کرده تا اگه فایل‌های حجیم زیادی داری، خیالت از بابت فضای ذخیره‌سازی کاملا راحت باشه.

مهم‌ترین آیسی‌های روی این حافظه SSD عبارتند از:

← هشت عدد حافظه NAND فلش 16 گیگابایتی ساخت SanDisk (که در مجموع می‌شه همون 128 گیگابایت).

← کنترلر حافظه SSD ساخت شرکت Marvell Semiconductor مدل 88SS9183.

← حافظه موقت (کش) DDR3-1600 ساخت شرکت SK Hynix.

کابل فلت برد I/O خیلی راحت و انگار که جادو شده باشه، از سوکتش جدا می‌شه. با پیچ‌گوشتی‌های تخصصی خودمون می‌ریم سراغ اسپیکرها تا پیچ‌هاشون رو باز کنیم. با یه حرکت ظریف، اسپیکرها از قاب پشتی بیرون میان.

باید بگیم که درآوردن این اسپیکرها کار نسبتا راحتیه و برخلاف بعضی قطعات دیگه، نیازی به درگیری شدید با چسب یا کابل‌های پیچیده نداره.

چسب‌های زیر باتری مک‌بوک پرو واقعا روی اعصابن! ما قبلا هم بارها با این چسب‌های فوق‌العاده مقاوم مبارزه کردیم.

اوضاع وقتی بدتر می‌شه که می‌فهمیم باتری دقیقا روی ترک‌پد قرار گرفته و اون رو کاملا زیر خودش دفن کرده؛ برخلاف مدل‌های قدیمی که باتری ساختار جداگانه‌ای داشت.

برای پیروزی تو این نبرد، باید از کیسه‌های حرارتی (iOpener) و کارت‌های پلاستیکی استفاده کنیم. بعد از گرم کردن و کلی صبر و حوصله، چسب‌ها کم‌کم تسلیم می‌شن. بالاخره موفق شدیم! این مجموعه باتری بدقلق رو تونستیم کامل از روی قاب جدا کنیم.

سخت‌ترین بخش کار، جدا کردن سلول‌های باتری وسطی بود؛ چون کابل‌های حساس از کنارشون رد شدن و چسب زیرشون هم به طرز عجیبی محکم بود.

حالا می‌تونی به این پک شش‌سلولی قدرتمند نگاه کنی! این باتری 11.34 ولتی، ظرفیتی معادل 71.8 وات‌ساعت داره که نسبت به سال گذشته یه افت خیلی جزئی داشته. اما به لطف پردازنده‌های کم‌مصرف‌تر، اپل ادعا می‌کنه شارژدهی دستگاه تو استفاده‌های روزمره به 9 ساعت رسیده. وقتی باتری آزاده، می‌تونیم کانکتورش رو خیلی دقیق‌تر بررسی کنیم.

دیدن یه کانکتور استاندارد و معمولی برای باتری واقعا خوشحال‌کننده‌ست و دیگه از اون طراحی‌های عجیب و غریب اتصال مستقیم روی برد خبری نیست.

با اسپاجر چسب‌های فومی روی پیچ‌ها رو کنار می‌زنیم و هیت‌سینک (خنک‌کننده) رو باز می‌کنیم تا به خمیر سیلیکون‌های زیرش برسیم.

با استفاده اپل از پردازنده‌های جدید Haswell اینتل و گرافیک Iris، می‌بینیم که هیت‌سینک‌ها خیلی یکپارچه‌تر شدن و طراحی داخلی به‌مراتب تمیزتر و خلوت‌تر شده.

پردازنده مرکزی (CPU) و پردازنده گرافیکی (GPU) هر دو روی همون دای (Die) بزرگ سمت راست قرار دارن و چیپست پل جنوبی (PCH) هم در سمت چپ دیده می‌شه.

بعد از درآوردن هیت‌سینک، وقتشه فن دستگاه رو هم بیرون بیاریم تا مادربرد کاملا آزاد بشه. این فن براشلس (Brushless) ساخت شرکت Nidec فناوری خیلی عجیب و جدیدی نداره، اما کارش رو برای جلوگیری از داغ شدن بیش از حد این سیستم به خوبی انجام می‌ده.

حالا نوبت به برد I/O (ورودی/خروجی) می‌رسه تا بیاریمش بیرون و آیسی‌های روش رو زیر ذره‌بین قرار بدیم. تراشه‌های روی این برد شامل این موارد هستن:

← تراشه تکرارکننده و تمیزکننده سیگنال HDMI از شرکت Parade Technology.

این تراشه برای از بین بردن نویز و پرش تصویر تو پورت HDMI استفاده می‌شه. طولانی بودن مسیر کابل‌ها می‌تونه باعث افت کیفیت بشه و بدون این تراشه، خروجی تصویر کیفیت مطلوبی نخواهد داشت.

← چیپ توسعه‌دهنده 8 بیتی I/O از NXP Semiconductors که یه حافظه EEPROM با ظرفیت 2 کیلوبیت هم روی خودش داره.

← کنترلر ریدر کارت حافظه SDXC ساخت Genesys Logic مدل GL3219.

فقط چند تا کانکتور کوچیک دیگه مونده تا بتونیم مادربرد رو کاملا آزاد کنیم. با دقت اون‌ها رو جدا می‌کنیم. حالا مادربرد اصلی مک‌بوک پرو تو دستای ماست؛ مغز متفکر این دستگاه که همه رازهای اپل رو تو دل خودش جا داده.

یادت باشه موقع بیرون آوردن مادربرد، هیچ‌وقت به زور متوسل نشی و مطمئن بشی تمام فلت‌ها آزاد شدن.

بالاخره رسیدیم به جذاب‌ترین بخش؛ مادربرد دستگاه! بیا ببینیم روی این برد چه آیسی‌های مهمی سوار شدن:

← پردازنده Intel Core i5-4258U.

← آیسی‌های حافظه رم 4 گیگابیتی (512 مگابایتی) DDR3L ساخت Micron. هشت تا از این تراشه‌ها روی برد هست که مجموعا همون 4 گیگابایت رم رو تشکیل می‌دن.

← کدک صوتی دو کاناله و کم‌مصرف Cirrus 4208-CRZ برای خروجی صدای HD.

← کنترلر درگاه Thunderbolt 2 ساخت شرکت اینتل.

تراشه Fairchild Semiconductor DD18BB 220A.

← آیسی Texas Instruments 58872D.

تراشه K03P0 2L4 62DP.

حالا مادربرد رو برمی‌گردونیم تا پشتش رو هم بررسی کنیم:

← آیسی‌های حافظه رم 4 گیگابیتی (512 مگابایتی) DDR3L تکمیلی ساخت Micron.

← حافظه فلش سریال 64 مگابیتی CMOS ساخت MXIC.

← میکروکنترلر Stellaris LM4FS1EH ساخت Texas Instruments.

← سیستم روی چیپ (SoC) قابل برنامه‌ریزی ساخت Cypress.

تراشه Broadcom BCM15700A2.

← آیسی P13WVR 12612NEE.

تراشه Linear Technology B29255.

قطعه بعدی که باز می‌کنیم، پورت شارژ MagSafe 2 هست. خیلی خوشحالیم که پورت شارژ سوکت و کابل مجزای خودش رو داره. این یعنی اگه یه روزی پورت شارژت خراب بشه، نیازی نیست کل مادربرد رو عوض کنی و فقط همین قطعه کوچیک تعویض می‌شه.

با اینکه این پورت از همون تکنولوژی MagSafe 2 استفاده می‌کنه، اما ظاهر کانکتورش نسبت به نسخه‌های قبلی یه تغییرات ریزی داشته.

تو همین قسمت، میکروفون‌های دوگانه رو هم پیدا می‌کنیم که زیر یه پوشش لاستیکی مخفی شدن تا صدای محیط رو با بالاترین کیفیت ضبط کنن.

قبلا باتری رو از روی ترک‌پد برداشتیم، حالا یه صفحه فلزی مونده که باید جدا بشه تا به خود ترک‌پد برسیم.

با کمی حرارت دادن و استفاده از ابزار مناسب، این محافظ فلزی رو هم برمیداریم. زیر این زره فلزی، ترک‌پدی رو می‌بینیم که طراحیش تقریبا همون چیزیه که تو نسخه سال 2012 دیده بودیم.

آیسی‌های روی ترک‌پد شامل این موارد هستن:

← حافظه فلش سریال 16 مگابیتی CMOS ساخت Macronix.

← کنترلر تاچ‌اسکرین ساخت Broadcom (این همون تراشه‌ایه که قبلا تو نسخه‌های قدیمی‌تر و حتی آیفون 5 هم دیده بودیم).

زیر اون پوشش‌های لاستیکی مشکی رنگ همیشگی، پیچ‌های لولای نمایشگر و یه سری چسب جدید پنهان شدن.

باز کردن این قسمت نیاز به دقت بالایی داره تا فلت‌های تصویر که از داخل لولا رد شدن آسیبی نبینن.

ما نمایشگر رو کامل جدا می‌کنیم تا شاسی لپ‌تاپ آزاد بشه. همون‌طور که انتظار می‌رفت، این صفحه‌نمایش رتینا کاملا یکپارچه‌ست و اگه مشکلی براش پیش بیاد، باید کل مجموعه نمایشگر به صورت یکجا تعویض بشه.

به پایان این کالبدشکافی رسیدیم. با در نظر گرفتن تمام مواردی که دیدیم، مک‌بوک پرو 13 اینچی رتینا (اواخر 2013) امتیاز تعمیرپذیری فاجعه‌بار 1 از 10 رو می‌گیره! اگه از این سفر به داخل دل و روده مک‌بوک لذت بردی، حتما لینک این مقاله از مجله آیسی‌مدار رو برای دوستای عشق سخت‌افزارت بفرست. بیاید با هم دلایل این نمره پایین رو بررسی کنیم:

← استفاده از پیچ‌های اختصاصی پنج‌پر (Pentalobe) که باز کردن دستگاه رو بدون ابزار خاص غیرممکن می‌کنه.

← مجموعه باتری به‌شدت روی قاب چسبانده شده که تعویضش رو تبدیل به یک کابوس می‌کنه. بدتر از اون، باتری روی ترک‌پد و کابل‌های اون رو پوشونده و برای تعویض ترک‌پد مجبوری اول باتری رو در بیاری.

← نمایشگر رتینا یکپارچه‌ست و شیشه محافظ مجزا نداره. خرابی هر بخشی از تصویر به معنی تعویض کل نمایشگر و یه هزینه نجومیه.

← رم‌ها مستقیما روی مادربرد لحیم شدن. یعنی موقع خرید باید دقیقا بدونی چقدر رم نیاز داری، چون بعدا هیچ راهی برای ارتقای اون‌ها وجود نداره.

← حافظه SSD با اینکه فرمت PCIe داره، اما استاندارد نیست و طراحی اختصاصی اپل رو داره. این یعنی برای پیدا کردن درایو جایگزین و ارتقای حافظه با دردسرهای زیادی روبه‌رو می‌شی.